Borçlarımın toplamını ilk kez tek bir kâğıda yazdığım günü çok net hatırlıyorum. İki kredi kartı, bir ihtiyaç kredisi, bir de arkadaşıma olan borcum vardı. Rakam beklediğimden büyük çıkmadı aslında; beni sarsan şey, aylık ödemelerimin ne kadarının faize gittiğini görmekti. O akşam "hangi borcu önce kapatmalıyım?" sorusuna cevap aramaya başladım ve karşıma iki temel yaklaşım çıktı: çığ yöntemi ve kartopu yöntemi. Aradan geçen sürede ikisini de denedim, birini yarı yolda bıraktım, diğerini kendime göre değiştirdim. Aşağıda bir borç ödeme yöntemi seçerken hangi soruları kendinize sormanız gerektiğini, kendi deneyimimle birlikte anlatacağım.
Çığ yöntemi (avalanş) çok basit bir mantığa dayanıyor: asgari ödemeleri tüm borçlar için yapıyorsun, elinde kalan fazla parayı en yüksek faizli borca yönlendiriyorsun. O borç kapandığında sıradaki en yüksek faizliye geçiyorsun. Toplam ödediğin faiz en aza indiği için, kâğıt üzerinde en kârlı seçenek bu.
Ben de mantıklı olan bu diye buradan başladım. Kredi kartı nakit avans borcum en yüksek faizliydi, tüm fazlamı oraya akıttım. Ama üçüncü ayda bir şey fark ettim: borç listemde hâlâ dört satır vardı. Hiçbiri kapanmamıştı. Bakiye düşüyordu, evet, ama "bitti" diyebildiğim bir kalem yoktu. Motivasyonum ciddi şekilde düştü.
Kartopu yönteminde faiz oranına bakmadan en küçük bakiyeli borçtan başlıyorsun. O kapandığında ona ayırdığın tutarı bir üstteki borca ekliyorsun; ödeme gücün kartopu gibi büyüyor. Ben ikinci denememde buna geçtim ve arkadaşıma olan küçük borcu iki hafta içinde kapattım. O listeden bir satırı silmek, faiz hesabından çok daha fazla enerji verdi bana.
Dezavantajı açık: yüksek faizli borç bekletildiği için toplamda daha fazla faiz ödüyorsun. Ama şunu da söylemek lazım — bıraktığınız bir plan, teoride en verimli plandan daha pahalıdır. Kendini "hep aynı yerde sayıyorum" hissiyle sabote eden biriyseniz kartopu daha gerçekçi.
| Kriter | Çığ yöntemi | Kartopu yöntemi |
|---|---|---|
| Sıralama ölçütü | En yüksek faiz | En küçük bakiye |
| Toplam faiz maliyeti | Daha düşük | Daha yüksek |
| İlk başarı hissi | Geç gelir | Hızlı gelir |
| Vazgeçme riski | Yüksek | Düşük |
| Kime uygun | Disiplini oturmuş, sayı odaklı | Motivasyona ihtiyaç duyan |
Bu tabloya bakarken şunu unutmayın: karşılaştırma yaparken sadece yöntemin kendisini değil, kendinizi ve içinde bulunduğunuz çevreyi de tartın. Gelirinizin düzenli olup olmaması, ailenizin harcama alışkanlıkları, iş güvenceniz — bunların hepsi bir yöntem karşılaştırmasında en az faiz oranı kadar belirleyici. Aynı tablo iki farklı insan için iki farklı sonuç üretir.
Uzun vadede ikisinin ortasında bir yerde durdum ve şöyle bir sıra kurdum:
Bu sistemi ayakta tutan şey aslında yöntem değil, altındaki iki şeydi. Birincisi düzenli bir harcama planı: aylık gelirimin ne kadarını borca ayırabileceğimi bilmeden hangi yöntemi seçtiğimin bir anlamı yoktu. 50-30-20 gibi basit bir dağılımı kendi durumuma uyarlayıp borç kalemini net rakama bağladım. İkincisi küçük ama gerçek bir acil durum tamponu. İlk denemede tampon olmadığı için ütü bozulunca yine kredi kartına yüklendim ve iki ay geriye gittim. Bir maaşlık bile olsa nakit tampon, borç kapatma hızını yavaşlatır gibi görünse de aslında ilerlemenizi korur.
Hangisini seçeceğinize karar veremiyorsanız benim tavsiy